Forum

4x4 Off-Road Araçla...
 
Bildirimler
Tümünü temizle

4x4 Off-Road Araçlar da Diferansiyel ne işe yarar ? Diferansiyelin Büyük Önemi Nedir ?

25 Yazılar
3 Üyeler
0 Likes
908 Görüntüleme
Süleyman Atılgan
(@susuzman)
Üye
Katılım : 3 sene önce
Gönderiler: 15
Konu başlatıcı  

Off-road ve diferansiyel :   Diferansiyel, offroad un en önemli unsurlarından biridir. 4x4 sandığımız bir aracın aslında neden 4x1 olduğunun cevabı burada gizli. Araziye çıkan herkesin bu temel bilgiye sahip olması ve arazi arabası ile hangi şartta ne yapabilir veya ne yapamazı yorumlaması gerekir. Cümlelerin hiçbiri alıntı değildir. Bilgilerin bir kısmı da özgün ve sadece bu yazıya ait akıl yürütmeleridir. Yani başka yerde yok.   Amacımız diferansiyeli felsefik bir yaklaşımla anlatmak. Farklı mekaniğe sahip diferansiyellerin aralarındaki fark ya da kendi detayları bizim için çok önemli değil. Önemli olan kullanım amaçları ve verdikleri hizmettir.

Diferansiyel nedir ? Diferansiyel nasıl çalışır ?

Diferansiyel nedir ve neden diferansiyele ihtiyaç vardır ? Diferansiyel sürüş sırasında tekerlekler arasında ortaya çıkan tur farkını, tölere ederek lastiklere güç aktarımını sağlayan mekanizmanın genel adıdır. Diferansiyel tekerleklerin farklı veya aynı hızda dönmesini sağlamaz, buna müsaade eder sadece. Bir araç, viraj alırken 4 tekeri de farklı izde gider. Her izin yarıçapı farklı olduğu için, tüm tekerlekler farklı çizgisel hızlarda döner. İlk resimde bunu görebiliriz. Eğer bu durumu tölere edecek dahili bir mekanizma yok ise, tekerlekler kısa kısa patinajlar ile tur farkını tölere etmeye çalışır. Bu patinajcıklar, aracın aktarma organlarını lüzumsuz yere zorlar, lastiklerin de normalden fazla aşınmasına neden olur. Aktarma organları yeterince güçlü değilse aks kesme veya benzeri kırılmalara da sebep olabilir.

Diferansiyelin ana çalışma prensibi nedir ?

Diferansiyel nasıl çalışır ? sorusuna verdiğim cevabı okumadan önce size şu iki videoyu izlemenizi tavsiye edeceğim.  

Videolarda anlatıldığı ve ikinci resimden anlaşıldığı gibi, şaftın ucunda U-joint (üniversal joint) olarak adlandırılan mafsal, şaftı mahruti miline bağlar ve onu tahrik eder. Bunun sonucunda diferansiyel içerisinde yer alan ayna dişlisi dönmeye başlar. Diferansiyel muhafaza içinde 4 adet, 2 şer 2 şer karşılıklı yerleştirilmiş aks dişlileri ve avare dişli-istavroz dişlisi-örümcek dişlileri vs olarak bilinen dişliler vardır. Diferansiyel de muhafaza aynaya sabit olarak bağlanmıştır. Şafttan tahrik geldiğinde, mahruti döner, mahruti aynayı döndürür, ayna muhafazayı döndürür, avare dişliler, dönerek değil iterek aks dişlilerini harekete geçirir. Buraya dikkat. Dönerek değil iterek. Bu da her iki aksı da harekete geçirir. Yani aslında arazi şanzımanından diferansiyele, oradan akslara intikal eden dönme hareketi, aslında bilinen şekli ile tekdüze bir dişli hareketi değildir. Herhangi bir sebepten akslar farklı tur atma ihtiyacı hisseder ise, o zaman avare dişliler sadece iterek değil aynı zamanda dönerek bu farklı tur ihtiyacına cevap verir. Bu en bilinen diferansiyel tipinin ana çalışma prensibidir. Faklı mekaniğe sahip diferansiyel tiplerinin detaylarının neler olduğu bizim içim önemli değil. Önemli olan hepsinin benzer hizmet vermesi. İşte, araç çapraza düştüğünde neden ilerlemeye devam edemediğimizin cevabı burada. Motor gücü elektrik akımı gibidir, direnç nerede az ise o tarafa kaçar. Yani bir tekerlek traksiyon kaybeder ise, motorun tüm gücünü emer ve boş tur atmaya devam eder. Bu arada traksiyon sağlayabilecek yere basan tekerleğe hiç güç gitmediği için araç debelenir durur. Bu durum genelde çapraza düşmek olarak adlandırdığımız pozisyonda gerçekleşse de, nadiren aynı taraftaki iki tekerin eş zamanlı zemine tutunma problemi yaşadığı durumlar da yaşanabilir.

Diferansiyel tipleri nelerdir ?

İnternet üzerinde konu ile ilgili araştırma yaptığınızda, gerek yerli gerek yabancı kaynaklarda karşınıza şu ana diferansiyel tipleri gelecektir.

1-) Açık Diferansiyel Tipi (Open Differential)

2-) Kilitli Diferansiyel Tipi (Locked Differential)

3-) Viskoz Sınırlı Kaydırmalı Diferansiyel Tipi (Viscous Limited Slip Differential)

4-) Mekanik veya Elektrik Kontrollü Sınırlı Kaydırmalı Diferansiyel Tipi (Mechanical Clutch-Type LSD, also eLSD)

5-) Torsen & Helical Differential

6-) Torque Vectoring Differential

Falan filan. Bu sınıflandırmalarda kavram çelişkileri var. Bu yüzden ben bu sınıflandırmalara bağlı kalmadan farklı bir yaklaşımla konuya değineceğim. Dedim ya felsefik bir yaklaşımımız olacak bu yazıda. Yukarıda diferansiyelin ne olduğunu ve off road araçlarda diferansiyelin ihtiyacımız olduğunu açıkladım. Bu yüzden biz çalışma prensibindeki farklıklara aldırış etmeden, off road diferansiyelin temel fonksiyonunu dikkate alarak bu yazı boyunca diferansiyele diferansiyel diyeceğiz sadece.  

Kilitli diferansiyel nedir ?

Kilitli diferansiyel, kilitlemek için kullanılan yönteme bağlı olarak, sağ ve sol aks arasındaki tur farkı tolerans kabiliyeti azaltılmış veya tamamen ortadan kaldırılmış diferansiyeldir. Aslında, yukarıda verilen diferansiyel tipleri, biraz da bu kilit yöntem farklılıklarının oluşturduğu çeşitlemedir. Bu yüzden ben kilite de kilit diyeceğim. Sonuçta kilitli diferansiyel dendiğinde, yukarıda da söylediğim gibi, "sağ ve sol aks arasındaki tur farkı tolerans kabiliyeti azaltılmış veya tamamen ortadan kaldırılmış diferansiyel” ‘i anlayın. Kilit tipleri ve çalışma prensiplerinden master tezi çıkar. Bu yüzden çok detayına girmeyeceğim ve kendimce 4 ana kategoride inceleyeceğim. Bu kategorilerdeki davranış biçimleri farklı yöntem ve mekanik yapılar ile sağlanabilir. Bu detay bizim için çok önemli değil. Bizim için aldığımız hizmet ve sonuç önemli.  

Araçta Tam kilitleme Sağlayan Diferaniyel Sistemleri

Bu diferansiyel sistemleri mekanik olarak araçta tam bir kilitleme sağlar ve pinyon dişlisinden gelen gücün yarısını sağ aksa, yarısını sol aksa aktarır. Bizi daha çok ilgilendiren kilit mekanik kilittir. Mekanik kilit nedir ? Araçta mekanik kilidin temel prensipi, aks dişlilerinin farklı turda dönmesini önlemek şeklindedir. Bu da avare dişlilerin serbest dönmesi engellenerek kolayca başarılır. Yani sol aksınız ne dönerse sağ aksınız da aynı tur dönecektir artık. Bu yüzden tur farkı ihtiyacı olan virajlarda araç mekaniğini lüzumsuz yere zorlamamak için, kaygan olmayan zeminlerde bu tarz kilitleri hiçbir zaman devreye almıyoruz.  

Araçta Kısmi kilitleme Sağlayan Diferansiyel Sistemleri

En yaygın bilineni LSD diferansiyeldir. (Limited Slip Differential) ‘dir. Bu 4x4 diferansiyel sistemleri, tam kilitleme sağlayan diferansiyellere benzer hizmet verirler, ancak hiçbir zaman sağ ve sol aksa eşit güç aktarımında bulunamazlar. Veya bazı araçlarda bulunan diferansiyel sistemlerinde kilit mekanizmasının hizmet vermesi için tekerleğin yere basar vaziyette olması gerekir. Bu yüzden tam kilitli diferansiyel sistemlerine göre daha verimsizdirler. Hatta zaman içinde yaşanan mekanik aşınma nedeniyle, yaşlı arabalarda varlığı ile yokluğu anlaşılmaz bile.  

Sağ ve Sol Aksa Farklı Güç Aktarabilen Diferansiyel Sistemleri

VLSD (Viscous Limited Slip Differential), e-LSD bu gurup diferansiyellerdendir. Bu sistemler sağ ve sol aks arasında ihtiyaca göre farklı güç aktarım kabiliyetine sahiptir. Bazı sistemlerde akslar arasında tur farkı ortaya çıkmadan sistem devreye girmez. Çok sık devreye girip çıktıkları şartlarda, ısınma problemleri vardır. Ayrıca mekanizmaların ömrü vardır, çok sık devreye girip çıkması bu ömrü kısaltır.  

Araç Fren mekanizmasından faydalanan Diferansiyel Sistemleri

EDL nedir ? (electronic diffrential lock) EDL tabanlı çekiş destek sistemleridir. Tüm elektronik çekiş kontrol sistemlerini bu guruba dahil edebiliriz. EDL tabanlı sistemlere her marka kendisi ayrı bir isim veriyor, ancak temel çalışma prensibi şudur. EDL tavanlı çekiş destek sistemine sahip arazi araçlarında aks üzerinde tur sayan sensörler vardır. bunlar ABS sensörleridir. asıl görevleri ABS fren sistemi içinde hizmet vermek olarak algılansa da EDL, ASR, ESP v.s. bir sürü sistemin temel veri sağlayıcısıdır. Araç ABS sensörleri vasıtası ile sağ ve sol aks üzerindeki tur farkını tespit eder. Fark öngürülen toleransların dışında ise, fazla turu olan tekerleğe otomatik olarak fren yapar. Dolayısıyla motor gücü manasız bir şekilde boş dönen tekerleğe akmaz ve traksiyon sağlayan tekerleğe akar, ve araç yürümeye devam edebilir. Bu sistem başarılı görünse de ağır kullanım şartlarında verimli değildir. Bir yandan frene basarken bir yandan da gaza basmak gibidir. Disklerde ve balatalarda aşınma, ısınma, çizilme vs problemleri yaratabilir. Yeni kuşak bırakın arazi, binek arabalarının bile tamamına yakınında değişik isimle yer almaktadır.  

Kilit durumuna topluca bakacak olur isek ; Arazi aracınız da orta kilidiniz ve diferansiyel kilitleriniz yok ise : Aracınız 4x1 ‘dir. 4x4 off road aracınızın tek tekerleği traksiyon kaybeder ise motorun tüm gücünü o tekerlek emecektir ve aracınızı yürütmeniz mümkün olmayacaktır.

Orta Kilidiniz var, diferansiyel kilitleriniz yok ise : Aracınız 4x2 ‘dir. Ön iki tekerlek veya arka iki tekerlek yol tutuyor ise sürüşü sürdürebilirsiniz. Ön ve arka birer tekerlek (sağ sol fark etmez) aynı anda traksiyon kaybeder ise sürüşü sürdüremezsiniz. Orta Kilit ve arka kilit var ise: Aracınız 4x3 ‘dür. Arka iki tekerlek ve ön bir tekerlek aynı anda traksiyon kaybetmediği sürece sürüşünüzü sürdürebilirsiniz. Arka iki tekerlek traksiyon kaybeder ise tüm güç ön şafta akar. Ön bir tekerlek de traksiyon kaybeder ise, bu defa tüm güç önde traksiyon kaybeden tek tekerleğe akar. Bu zor düşülecek bir durumdur. Orta Kilit ve ön-arka kilit var ise: Aracınız 4x4 ‘dür. Dört tekerlek de traksiyon kaybetmediği sürece yolda kalmazsınız.

Zorlu arazi koşullarında her yere girebilen yeteneklere sahip 4x4 off road aracı modifiye etmek için uygulamanız gereken tercihinize bağlı off road diferansiyel seçenekleri

Sonuç ve Öneriler : Arazi arabası seçiminin birçok kriteri vardır. Benim kanaatim, bu kriterlerin en belirleyici olanı kişisel beğenidir. O yüzden bu işin 2*2=4 gibi bir aritmetiği yoktur. Önerim, orta kilidi olmayan araç kesinlikle almayın. Mümkünse orijinalinde en azından arka kilidi olan veya, çok masraf yapmadan arka kilit uygulanabilecek bir araç alın. Aldığınız araca yapmayı düşüneceğiniz modifikasyonların başına, eğer yok ise arka kilidi koyun. Saygılar, Sevgiler.

02.03.2020   Süleyman Atılgan İletişim: Facebook & Instagram

Süleyman Atılgan tarafından profesyonel olarak hazırlanmış off road temel teknik ve off road sürüş tavsiyelerini içeren diğer makalelerini aşağıda görüntüleyebilirsiniz.


   
Alıntı
Can Yüce
 Can Yüce
(@Can Yüce)
New Member
Katılım : 3 sene önce
Gönderiler: 1
 

Hasan Yasin Ak


   
CevapAlıntı
Yusuf Carpisanturk
 Yusuf Carpisanturk
(@Yusuf Carpisanturk)
New Member
Katılım : 3 sene önce
Gönderiler: 1
 

👍👍


   
CevapAlıntı
Aytaç Mısırlı
 Aytaç Mısırlı
(@Aytaç Mısırlı)
New Member
Katılım : 3 sene önce
Gönderiler: 1
 

Abi yine döktürmüşsün ellerine sağlık çok gerekli bir konuya parmak bastın.Çünki herkes 4x4 araç alınca kendini müthiş bir araca bindiğini düşünüyor.Ama gercek öyle deyil sende bunu çok güzel ve açıklayıcı bir şekilde dile getirmişsin


   
CevapAlıntı
Burak Dinç
 Burak Dinç
(@Burak Dinç)
Active Member
Katılım : 3 sene önce
Gönderiler: 6
 

Orta kilit bulunan arac modelleri ? Defender lada niva discoverymi


   
CevapAlıntı
Ahmet Çelik
 Ahmet Çelik
(@Ahmet Çelik)
New Member
Katılım : 3 sene önce
Gönderiler: 1
 

Bu bilgiler altın değerinde fakat değerini bilen yok
Emeğinize sağlık


   
CevapAlıntı
Aydın Tezgiden
 Aydın Tezgiden
(@Aydın Tezgiden)
New Member
Katılım : 3 sene önce
Gönderiler: 1
 

LADA NİVA bu anlattığınız faydalı bilgi sonucu elekten geçen tek araç DERSEK yanlış bir tespit olmaz gibi duruyor 🤔
Hem de bu PARALARA


   
CevapAlıntı
Süleyman Atılgan
 Süleyman Atılgan
(@Süleyman Atılgan)
Active Member
Katılım : 3 sene önce
Gönderiler: 12
 

Burak Dinç birçok arazi aracı standart orta kilit ile gelir. Benim bugüne kadar orta kilitsiz olarak gördüğüm korando kj 'nin bir tipi ve mitsubishi L200 'ün bir modelinde olmadığı yönünde bir tartışmaya rastladım.
Ancak L200 için çok emin değilim. L200 standart arka kilit sunan bir araç. Bazı araçlarına neden orta kilit koymamış olsun. Araç sahibi arkadaşların yorumlarını bekleriz.


   
CevapAlıntı
Süleyman Atılgan
 Süleyman Atılgan
(@Süleyman Atılgan)
Active Member
Katılım : 3 sene önce
Gönderiler: 12
 

Burak Dinç kilitli ve kilitsiz modellerin farkı fotoğrafta


   
CevapAlıntı
Süleyman Atılgan
 Süleyman Atılgan
(@Süleyman Atılgan)
Active Member
Katılım : 3 sene önce
Gönderiler: 12
 

Burak Dinç ilgili link. Gerçekten mitsubishi L200 'ün bazı modellerinde orta kilit yok.
https://www.mitsubishi-motors.com/en/showroom/l200/performance/


   
CevapAlıntı
Süleyman Atılgan
 Süleyman Atılgan
(@Süleyman Atılgan)
Active Member
Katılım : 3 sene önce
Gönderiler: 12
 

Aydın Tezgiden Lada Niva kendi katagorisinde başarılı bir araçtır.
Araç seçimi konusunda daha fazla bilgi için aşağıdaki paylaşımdan faydalanabilirsiniz.
https://m.facebook.com/groups/644491015651442?view=permalink&id=2441224202644772


   
CevapAlıntı
Süleyman Atılgan
 Süleyman Atılgan
(@Süleyman Atılgan)
Active Member
Katılım : 3 sene önce
Gönderiler: 12
 

Yusuf Carpisanturk merhaba , bilgi yanlış olamaz, mitsubishi 'nin kendi sitesinden.
Kenan abiye saygılar hürmetler, geçen sene Denizli 'de kamptaki komşunuz bordo rubicon um ben.


   
CevapAlıntı
Süleyman Atılgan
 Süleyman Atılgan
(@Süleyman Atılgan)
Active Member
Katılım : 3 sene önce
Gönderiler: 12
 

Cevaplardan orta kilidin kavram olarak kafalarda biraz karışıklığa yol açtığını görüyorum. Bu yazının ana konusu diferansiyel olduğu için, müteakip günlerde sadece orta kilidin konu edildiği bir paylaşım yapacağım.


   
CevapAlıntı
Süleyman Atılgan
 Süleyman Atılgan
(@Süleyman Atılgan)
Active Member
Katılım : 3 sene önce
Gönderiler: 12
 

Yusuf Carpisanturk farklı markaları bırakın , aynı markanın farklı modellerinde dahi orta kilit bambaşka şekilde hizmet verir.
Örnek vereyim ;
Jeep Cherokee KJ :
4x2
4x4 H full-time (orta kilitsiz)
4x4 H part-time (orta kilitli)
4x4 L (orta kilitli)

Jeep Grand cherokee WJ :
4x4 H (orta kilitsiz)
4x4 L (orta kilitli)

Jeep rubicon JK
4x2
4x4 H (orta kilitli)
4x4 L (orta kilitli)

Hepsi jeep hiçbiri birbirine benzemiyor.

Bu durumların hepsinin açıklandığı bir yazıyı yetiştirebilirsem bu hafta paylaşacağım.


   
CevapAlıntı
Süleyman Atılgan
 Süleyman Atılgan
(@Süleyman Atılgan)
Active Member
Katılım : 3 sene önce
Gönderiler: 12
 

Yusuf Carpisanturk awd mantığında çalışan bir orta kilit ile %100 mekanik orta kilit birbirinden farklı. Mitsubishi nin 4H ile 4HLc si arasındaki fark budur. Ayrıca orta kilit tam anlamıyla ortada bir diferansiyel var da o açık veya kilitli olarak çalışıyor şeklinde değildir. Benim bildiğim sadece defender da ortada mekanik anlamda gerçek diferansiyel maharetiyle oluyor. Bunun dışındakiler transfer case 'in kolunun pozisyonuna bağlı olarak değişen hizmet verme şekli ile devreye giriyor.


   
CevapAlıntı
Sayfa 1 / 2
Paylaş: